Gümrü Barış Antlaşması
Rusya’nın durumundan yararlanarak kendi devletlerini kuran Ermeniler ve Gürcüler, Wilson Ä°lkeleri’ni kendilerine göre yorumlayarak, DoÄŸu Anadolu’nun kendilerine verilmesini istemiÅŸlerdi. Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması’ndan sonra, Osmanlı Orduları önce Kafkasları ardından DoÄŸu Anadolu’nun sınır bölgelerini boÅŸalttılar. Türk birliklerinin çekilmesinden sonra iÅŸgal hareketlerini hızlandıran Ermeniler, yerli Müslüman halka insanlık dışı davranışlarda bulundular. Bunun üzerine Büyük Millet Meclisi Hükümeti, Ermenilere savaÅŸ açtı. TBMM, Mondros Mütarekesi kararı gereÄŸi boÅŸaltılan Kars, Artvin ve Ardahan’ın tekrar geri alınması için gereÄŸinin yapılması yolunda ayrıca yetki verdi. 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir komutasındaki Türk Birlikleri. 28 Eylül 1920′de taarruza geçti. 29 Eylül’de Sarıkamış’ı, 30 Ekim’de Kars’ı, 7 Kasım’da Gümrü’yü geri aldı. Ermeniler barış istedi. Görüşmelerde TBMM’ini Kazım Karabekir, Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey, Erzurum Valisi Hamit Bey, Ermenistan’ı ise BaÅŸbakan Aleksandr Katisyan ve beraberindekiler temsil etti. 2-3 Aralık gecesi imzalanan Gümrü AntlaÅŸması şöyleydi:
- Kars ve yöresi Türkiye’ye geri verilecek;
- Ermenistan’ın Türkiye’ye karşı diÄŸer devletlerle yaptığı tüm antlaÅŸmalar kaldırılacak;
- Aras Nehri Çıldır Gölüne kadar uzanan hat Doğu sınırı olarak çizilecek,
- Sevr antlaşmasını ve Türkiye çıkarlarına uygun olmayan antlaşmaları Ermenistan hükümeti de kabul etmeyecek;
- Türkiye’deki Ermenilerle, Ermenistan’daki Müslümanların diÄŸer yurttaÅŸlar gibi eÅŸit haklardan yararlanacak;
- İki ülke arasında en erken vakitte diplomatik ilişkiler, telgraf ve telefon ulaşımları kurulacak;
- Türk koruyuculuğu altında yerel özerklik verilecek olan İtur ve Nahçıvan illeri kendi kaderlerini kendileri tayin edecekler;
- Ermenistan saldırıya uğrar ve yardım isterse, Türkiye ona askeri yardım da bulunacak;
- Ermenistan silah ithal etmeyecek;
- Her iki taraf birbirinden savaş ödeneği istemeyecek;
- Türk ordusu, Ermeni ordusu Antlaşmada saptanan sayıya indirildiği taktirde Ermeni topraklarını boşaltacaktır.
Gümrü AntlaÅŸması’nın imzalanmasından bir gün sonra, Ermenistan Cumhuriyeti Kızılordu’nun iÅŸgaline uÄŸradı ve Erivan’da Sovyet Ermeni Cumhuriyeti kuruldu. Sovyet Ermenistan Cumhuriyeti’nin kurulması ile Gümrü AntlaÅŸması’nın onaylanması askıya alınmış, antlaÅŸmanın yürürlüğe girmesi mümkün olmamıştır. DoÄŸu Cephesi’nde kazanılan zafer doÄŸu sınırlarının belirlenmesinde yararlı olmuÅŸ, önce 16 Mart 1921 Moskova AntlaÅŸması, daha sonra 13 Ekim 1921 Kars AntlaÅŸması ile ufak deÄŸiÅŸikliklerle Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınır belirlenmiÅŸtir. Gümrü AntlaÅŸması, TBMM’nin imzaladığı ilk antlaÅŸma olmasından dolayı önemlidir.
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın